नेपालको बजारमा विभिन्न प्रकारका ब्रान्ड र गुणस्तरका वाटरप्रूफिङ सामग्रीहरू उपलब्ध छन्। मुख्य रूपमा प्रयोग हुने केही लोकप्रिय विकल्पहरू निम्न छन्:
१. सिमेन्टेशियस वाटरप्रूफिङ (Cementitious Waterproofing)
यो सबैभन्दा सामान्य, सस्तो र सजिलै प्रयोग गर्न सकिने वाटरप्रूफिङ विधि हो। यसमा सिमेन्ट, सिलिका-आधारित सामग्री र विशेष रसायनहरू मिसाइएको हुन्छ, जसलाई पानीमा घोलेर सतहमा ब्रश वा रोलरको सहायताले लगाइन्छ।
उत्पादन प्रकार: तरल (Liquid) वा पाउडर (Powder)
मूल्य दायरा: केजी/लिटरको 550/900
टिकाउपन (काम गर्ने समय): सामान्यतया 2 देखि 5 वर्षसम्म
उपयुक्त हुने ठाउँहरू:
- बाथरूम/शौचालय र भान्छाको भुइँ र भित्ताहरू
- भूमिगत ट्याङ्की (Underground Water Tanks)
- फाउन्डेसन र बेसमेन्टको भित्री भाग
- बाल्कोनी र साना छानाहरू
२. पोलियुरेथेन (Polyurethane – PU) लिक्विड मेम्ब्रेन Waterproofing Products in Nepal: Types, Features and Prices.
पोलियुरेथेन एक उच्च गुणस्तरको र अलि महँगो तर उत्कृष्ट टिकाउपन भएको वाटरप्रूफिङ केमिकल हो। यो तरल अवस्थामा आउँछ र सुकेपछि रबर जस्तो लचकदार (Elastic) तह (Membrane) बनाउँछ।
उत्पादन प्रकार: तरल (Liquid)
मूल्य दायरा: मध्यम (प्रति केजी/लिटरको आधारमा) 700/1500
टिकाउपन (काम गर्ने समय): सामान्यतया 5 देखि 10 वर्ष वा सोभन्दा बढी
उपयुक्त हुने ठाउँहरू:
- फ्ल्याट रूफ (Flat Roofs) वा छाना (जहाँ धेरै घाम र तापक्रमको उतारचढाव हुन्छ)
- खुला टेरेस र बाल्कोनीहरू
- ठूला पानी ट्याङ्की र स्विमिङ पूलहरू
- जटिल आकार र जोइन्ट भएका ठाउँहरू
३. बिटुमिनस (Bituminous) वा डामर आधारित मेम्ब्रेन/कोटिंग Waterproofing Products in Nepal: Types, Features and Prices.
यो प्राय: पुरानो भवनहरूको ठूला छानाहरूमा प्रयोग हुने सामग्री हो। यो या त रोलको रूपमा (मेम्ब्रेन) आउँछ जसलाई तताएर टाँसिन्छ वा कालो पेन्ट जस्तो कोटिंगको रूपमा उपलब्ध हुन्छ। यसलाई ‘डामर’ (Asphalt) पनि भनिन्छ।
उत्पादन प्रकार: शीट/रोल (Sheet/Roll) वा तरल (Liquid Coating)
मूल्य दायरा: उच्च Per Role: 20,000/- , 30,000/-
टिकाउपन (काम गर्ने समय): १० देखि १५ वर्ष (मेम्ब्रेनको मोटाइ र गुणस्तरमा निर्भर गर्दछ)
उपयुक्त हुने ठाउँहरू:
- ठूला कङ्क्रिट छानाहरू
- बेसमेन्टको बाहिरी भाग (माटो मुनि)
- पार्किङ क्षेत्रहरू
४. चाइनिज पीपी/पीई मेम्ब्रेन (PE/PP Composite Waterproofing Membrane)
१. सामग्रीको परिचय र बनावट
चाइनिज पीपी मेम्ब्रेन एक बहु-तह भएको सिंथेटिक पोलिमर वाटरप्रूफिङ रोल सामग्री हो।
मोटाई (GSM): यो सामान्यतया ३०० GSM, ४०० GSM वा सोभन्दा बढी मोटाईमा उपलब्ध हुन्छ
मुख्य सामग्रीहरू: यसको बीचको भाग पोलिथिलिन (PE) बाट बनेको हुन्छ, जसले मुख्य वाटरप्रूफिङ तहको काम गर्छ। यसको माथि र तलको भागमा पोलिप्रोपीलिन (PP) नन-ओभन कपडा (Non-woven Fabric) वा फाइबरको तह हुन्छ।
फाइदा: यो दुवै सतहमा भएको खस्रो (Rough) फाइबर कपडाले यसलाई सिमेन्टको घोला (Slurry) सँग असाध्यै राम्रोसँग टाँसिन (Bonding) मद्दत गर्छ।
२. प्रयोग विधि (गोंद/घोला बनाउने प्रक्रिया)
यो मेम्ब्रेनलाई अन्य रोल सामग्रीजस्तो तातो (Torch) गरेर वा सेल्फ-एडेसिभ (Self-adhesive) विधिले नभई, एक विशेष घोला (Adhesive Slurry) बनाएर लगाइन्छ।
घोला बनाउने सामग्री:
- सिमेन्ट (Cement): साधारण पोर्टल्याण्ड सिमेन्ट।
- ग्लु पाउडर (Glue Powder) वा बाइन्डर (Binder): यो विशेष प्रकारको पोलिमर पाउडर हुन्छ, जसले सिमेन्टलाई लचकता (Flexibility) दिन्छ र मेम्ब्रेनलाई बलियोसँग टाँस्ने काम गर्छ।
- पानी (Water): घोला तयार पार्न।
निर्माण प्रक्रिया:
- घोला तयार गर्ने: सिमेन्ट, ग्लु पाउडर, र पानीलाई तोकिएको अनुपातमा मिसाएर गाढा, एकनासको (Uniform) घोला बनाइन्छ। यसलाई सिमेन्टेशियस एड्हेसिभ (Cementitious Adhesive) पनि भनिन्छ।
- सतह तयारी: काम गर्ने सतह (छत, भुइँ, भित्ता) सफा, सुक्खा, र चिल्लो हुनुपर्छ।
- मेम्ब्रेन राख्ने: तयार गरिएको घोलालाई सतहमा बाक्लो गरी लगाएपछि, त्यसको माथि पीपी मेम्ब्रेन शीटलाई काट्दै, फैलाउँदै राखिन्छ।
- दबाउने (Pressing): मेम्ब्रेन राखेपछि बीचमा हावा नपसोस् भनेर राम्रोसँग दबाएर (Press) मिलाइन्छ। दुई वटा शीटहरू जोड्दा (Overlaps) पनि घोला प्रयोग गरिन्छ।
- अन्तिम कोटिङ (Optional): कतिपय अवस्थामा, मेम्ब्रेन लगाएपछि त्यसको माथि पुन: सिमेन्ट र पोलिमर मिसाएको पातलो तह (Coat) लगाइन्छ।
३. उपयुक्त हुने ठाउँहरू
यो विधि निम्न स्थानहरूमा बढी प्रयोग गरिन्छ:
- बाथरूम र शौचालयहरू: यो भिजेको (Wet) क्षेत्रका लागि एकदमै उपयुक्त मानिन्छ किनभने यसले टाइल मुनिको (Under-tile) वाटरप्रूफिङलाई बलियो बनाउँछ।
- फ्ल्याट रूफ/छत: ठूला र साना छतहरूमा।
- बाल्कोनी र टेरेसहरू: घाम र पानीको प्रत्यक्ष सम्पर्कमा आउने ठाउँहरू।
- पानी ट्याङ्कीहरूको भित्री भाग (कहिलेकाहीं): जहाँ सिमेन्ट आधारित बलियो वाटरप्रूफिङ आवश्यक हुन्छ।
- बेसमेन्ट र फाउन्डेसन भित्री भाग: जमिनसँग सम्पर्कमा आउने भित्ताहरूमा।
